หน้าแรก > แนะนำภาควิชา
 
 

เหลียวหลังแลหน้า 40 ปี สาขาวิชาประวัติศาสตร์

มองย้อนหลังไปเมื่อครั้งวิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก ก่อตั้งขึ้นมาเมื่อวันที่ 18 มกราคม 2510 ผู้บริหารคนแรกคือ

ศ.ดร. พนัส หันนาคินทร์ สถานที่ตั้งคือบริเวณสนามบินเก่า ในอำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก วิทยาลัยในเวลานั้นรับนักศึกษาจากวิทยาลัยครู หลักสูตร 2 ปี เปิดสอนเพียง 2 วิชาเอก คือ ภาษาไทย และคณิตศาสตร์ บัณฑิตของวิทยาลัยได้รับปริญญาทางการศึกษา (กศ.บ) สถานะของวิชาประวัติศาสตร์ในเวลานั้นยังเป็นเพียงวิชาโท

บัณฑิตท่านหนึ่ง เรียนจบวิชาเอกคณิตศาสตร์ วิชาโทประวัติศาสตร์ จาก วศ. พิษณุโลก พ.ศ. 2512 ต่อมาท่านจบการศึกษาระดับปริญญาโททางประวัติศาสตร์ เคยเป็นอาจารย์สอนหนังสือทั้งที่พิษณุโลกและประสานมิตร ชีวิตท่านพลิกผันกลายเป็นนักการเมืองผู้มีชื่อเสียงในปัจจุบัน คือ อาจารย์ปาน พึ่งสุจริต รองหัวหน้าพรรคเพื่อแผ่นดิน

สถานะของวิชาประวัติศาสตร์ในวิทยาลัยวิชาการศึกษาพิษณุโลก เริ่มขยับตัวทีละนิด เมื่อเปิดรับวิชาเอกประวัติศาสตร์ปีการศึกษา 2512 ด้วยเหตุนี้จึงถือว่าปีดังกล่าวเป็นจุดเริ่มต้นของการนับรุ่น ปัจจุบันนิสิตผู้เข้าศึกษาหลักสูตรประวัติศาสตร์ ปีการศึกษา 2552 ถือว่าเป็นรุ่นที่ 41

การเปิดรับวิชาเอกสัมพันธ์กับการเริ่มรับอาจารย์ผู้สอนวิชาประวัติศาสตร์โดยตรง อาจารย์ผู้สอนรุ่นแรก ผู้เป็นเสาหลักของประวัติศาสตร์ คือ อาจารย์อารี กลั่นกลิ่นหอม ท่านมาบรรจุเป็นอาจารย์เมื่อ พ.ศ. 2512 เสาหลักอีกท่าน คือ รศ. สมคิด ศรีสิงห์ ท่านรับราชการ วศ. พิษณุโลก พ.ศ. 2515 หลังจากจบปริญญาโทด้านประวัติศาสตร์จากประสานมิตร

รศ. สมคิด เล่าไว้ในบันทึกตำนานชีวิตของท่านว่า ท่านดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาประวัติศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. 2516 หากความทรงจำของท่านไม่ผิดพลาด นับว่าท่านเป็นผู้บริหารคนแรกของประวัติศาสตร์ในฐานะองค์กร แม้ว่าในเวลานั้นจะมีคณะวิชาเพียงคณะเดียว คือ ศึกษาศาสตร์

ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองที่เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ.2516 ส่งผลประการสำคัญต่อฐานะของวิทยาลัยวิชาการศึกษาทั้ง 8 แห่ง ยังคงจำกันได้ไม่ลืมว่า พลังของนิสิตนักศึกษาในเวลานั้นโดยเฉพาะที่ประสานมิตร ได้ร่วมกันผลักดันให้ยกฐานะของสถาบัน ขึ้นเป็นมหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยใหม่นี้ได้รับพระราชทานนามว่า มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ นี่คือกำเนิดของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ พิษณุโลก อันเป็นแคมปัสหนึ่งของประสานมิตร


การยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัย ทำให้เกิดการปรับขยายคณะวิชาจากศึกษาศาสตร์เป็น วิทยาศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์ สำหรับประวัติศาสตร์ อาจเรียกได้ว่าเป็นช่วงระยะเวลาของการขยายตัว มีคณาจารย์ทยอยเข้ามาบรรจุเข้ารับราชการ เช่น

รศ. นคร พันธ์ณรงค์ บัณฑิตประวัติศาสตร์พิษณุโลก รุ่น 1 จบการศึกษาปริญญาโทจากประสานมิตร บรรจุ พ.ศ. 2516

รศ.ดร. จิราภรณ์ สถาปนะวรรธนะ บัณฑิตจากปทุมวัน รุ่น 12 จบการศึกษาปริญญาโทจากประสานมิตร บรรจุเข้ารับราชการ พ.ศ. 2517

รศ. พรเพ็ญ ฮั่นตระกูล อาจารย์มหาวิทยาลัยศิลปากร เคยอยู่ประวัติศาสตร์ช่วงสั้นๆ พ.ศ. 2518

รศ. สมใจ ไพโรจน์ธีระรัชต์ อาจารย์มหาวิทยาลัยรามคำแหง เคยอยู่ประวัติศาสตร์ช่วงสั้นๆ พ.ศ. 2518

อาจารย์อีก 2 ท่าน ที่เดินทางมาเป็นอาจารย์ประวัติศาสตร์ในปีเดียวกัน พ.ศ. 2519 คือ รศ. สุรีย์ พงศ์จันทร์ และอาจารย์ชาญชัย รัตนวิบูลย์ และอีกท่านหนึ่ง คือ รศ. เฉลิม พงศ์อาจารย์ ย้ายมาจากมหาสารคาม พ.ศ. 2521

จากการที่ภาควิชาประวัติศาสตร์สังกัดคณะสังคมศาสตร์ แต่ยังไม่มีบัณฑิตของตนโดยตรง ประวัติศาสตร์ยังคงผลิตบัณฑิตทางการศึกษาวิชาเอก วิชาโท และสอนบทรายวิชา ในวิชาเอกสังคมศึกษา ให้แก่คณะศึกษาศาสตร์ จึงเริ่มคิดกันว่า ประวัติศาสตร์น่าจะได้ผลิตบัณฑิตของตัวเองโดยตรง ด้วยเหตุนี้ความเปลี่ยนแปลงอย่างสำคัญจึงเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2523 ภาควิชาประวัติศาสตร์ได้เปิดหลักสูตรศิลปะศาสตร์บัณฑิตขึ้นเป็นครั้งแรก รับนิสิตเข้ามาเรียน 4 ปี ได้วุฒิ ศศ.บ (ประวัติศาสตร์) นับจนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2552) สาขาวิชาประวัติศาสตร์มี ศศ.บ จำนวน 30 รุ่น หากรวม กศ.บ (ประวัติศาสตร์) ด้วยก็จะเป็น 41 รุ่น ดังได้กล่าวมา

พัฒนาการของประวัติศาสตร์ในฐานะหลักสูตรมีอยู่อย่างต่อเนื่องหลังจากบัณฑิต ศศ.บ ค่อยๆลดจำนวนลง ทำให้เกิดความคิดทบทวนและปรับปรุงหลักสูตร ด้วยเหตุนี้จึงเกิดหลักสูตรประวัติศาสตร์เพื่อการท่องเที่ยว โดยจัดรายวิชาประวัติศาสตร์ประยุกต์ให้เหมาะสมกับผู้เรียนที่มีความประสงค์ใช้ความรู้เพื่อการท่องเที่ยว รวมทั้งจัดรายวิชาการด้านการท่องเที่ยว เพื่อให้นิสิตเรียนหลักสูตรที่มีโอกาสได้รับบัตรมัคคุเทศก์จากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย

การประยุกต์ใช้ความรู้ประวัติศาสตร์เพื่อการงานอาชีพ นับได้ว่าเป็นความสำเร็จตั้งแต่เปิดหลักสูตรนี้เป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2529 จำนวนนิสิตของเราก็เพิ่มขึ้นมาตลอด ในช่วงเวลาดังกล่าว อาจารย์ของเราท่านหนึ่งได้เดินทางไปศึกษาวิชาประวัติศาสตร์ระดับปริญญาเอก ณ มหาวิทยาลัยโมนาช แห่งออสเตรเลีย นับเป็นอาจารย์ท่านแรกและท่านเดียวที่มีคุณวุฒิ Ph.D. (History) ท่านนี้ก็คือ รศ.ดร. จิราภรณ์ สถาปนะวรรธนะ หัวหน้าสาขาประวัติศาสตร์คนปัจจุบันของพวกเรา

ความเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับมหาวิทยาลัยเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่ง กล่าวคือ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ พิษณุโลก ได้รับการยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยเอกเทศ มิใช่แคมปัสหนึ่งของประสานมิตร มหาวิทยาลัยใหม่ได้รับพระราชทานนามจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ว่า มหาวิทยาลัยนเรศวร ถือกำเนิดในปี พ.ศ. 2533 นับเป็นมงคลที่เวลามาพ้องกับครบ 400 ปีแห่งการขึ้นครองราชย์ของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (พ.ศ. 2133-2148)

นับแต่เป็นมหาวิทยาลัยนเรศวร มีการขยายตัวเกิดขึ้นในหลายด้าน โดยเฉพาะการย้ายไปตั้ง ณ. ที่แห่งใหม่ ณ บริเวณหนองอ้อ สถานะประวัติศาสตร์ในฐานะองค์กรก็มีการปรับเปลี่ยนจากการเป็นภาควิชาในคณะสังคมศาสตร์ กลายเป็นสาขาวิชาหนึ่งของภาคสังคมศาสตร์ แห่งคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ที่ถูกนำมารวมกันเป็นคณะเดียวกัน

พัฒนาการของประวัติศาสตร์ในฐานะหลักสูตรได้ก้าวไปอีกขั้นหนึ่ง เมื่อ พ.ศ. 2541 ได้มีการเปิดหลักสูตรระดับบัณฑิตศึกษา แต่เป็นที่น่าเสียดายที่จะต้องกล่าวไว้ในที่นี้ว่า ปริญญาโทประวัติศาสตร์ของเราเป็นไปอย่างลุ่มๆดอนๆ เนื่องจากจำนวนนิสิตไม่คงที่ มีๆ หายๆ ปัจจุบันเรามีนิสิต 1 คนที่ยังศึกษาอยู่ในหลักสูตรระดับปริญญาโท

ในฐานะองค์กร ประวัติศาสตร์มีความเปลี่ยนแปลงอีกครั้งหนึ่ง เมื่อ พ.ศ. 2546 มหาวิทยาลัยนเรศวรมีนโยบายแยกคณะในคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์เดิมออกเป็น 4 คณะ คือ คณะมนุษยศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ คณะนิติศาสตร์ และคณะวิทยาการจัดการและสารสนเทศศาสตร์ ประวัติศาสตร์เลือกไปอยู่กับคณะสังคมศาสตร์ ซึ่งมี 4 สาขาวิชา คือ ประวัติศาสตร์ จิตวิทยา พัฒนาสังคม และรัฐศาสตร์

ในแง่ของหลักสูตร มีพัฒนาการที่สำคัญ กล่าวคือ พ.ศ. 2548 มหาวิทยาลัยมีนโยบาย จัดการศึกษาแบบหลักสูตรคู่ขนาน หลักสูตรประวัติศาสตร์ได้จัดแผนการเรียนร่วมกับหลักสูตรการจัดการท่องเที่ยว นิสิตใช้เวลาเรียน 5 ปี โดยได้รับ 2 ปริญญา คือ ศศ.บ (ประวัติศาสตร์) และ บธ.บ (การท่องเที่ยว) ปัจจุบันได้ยกเลิกไปเเล้ว 

นับแต่ พ.ศ. 2548 จำนวนนิสิตเพิ่มขึ้นอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เนื่องจากความนิยมที่มีต่อหลักสูตร โดยสำรวจได้จากจำนวนนิสิตของหลักสูตร ดังนี้

พ.ศ. รุ่น
2548 1
2549 2
2550 3
2551 4
2552 5

 

ในขณะเดียวกัน นิสิตประวัติศาสตร์ (4 ปี) ก็มีจำนวนเพิ่มขึ้น เพราะหลักสูตรประวัติศาสตร์มีความยืดหยุ่นอย่างสูง เนื่องจากมีการจัดรายวิชาที่เอื้ออำนวยให้ผู้สนใจเป็นครู นักวิชาการ ฯลฯ หรือออกไปประกอบอาชีพทางด้านการท่องเที่ยวก็ได้

สมควรบันทึกไว้ในที่นี้ว่า นิสิตผู้สนใจเลือกเรียนประวัติศาสตร์ (4 ปี) มีความประสงค์เป็นครูเป็นจำนวนมาก นับว่าน่ายินดีที่ได้เห็นแนวโน้มเช่นนี้

จำนวนนิสิตหลักสูตรประวัติศาสตร์
พ.ศ. จำนวน (คน)
2548 37
2549 38
2550 39
2551 40
2552 41

 

ที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นพัฒนาการของประวัติศาสตร์ทั้งในแง่ขององค์กรและการจัดการเรียนการสอน แต่งานของคณาจารย์ประวัติศาสตร์มิใช่มีเพียงเท่านี้ คณาจารย์ของเรายังคงทำงานทางด้านวิจัยและบริการวิชาการ เรามีผลงานมากมาย ดังจะขอยกตัวอย่างเช่น

2536 โครงการอบรมครูสอนประวัติศาสตร์
2538 โครงการรวบรวมหลักฐานเกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนเรศวร มหาราช
2538-2547 โครงการท้องถิ่นศึกษา
2439 โครงการสัมมนาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นภาคเหนือตอนล่าง
2541-2547 โครงการวันสมเด็จพระนเรศวรมหาราช
2544 โครงการอบรมครูสอนประวัติศาสตร์
2546 โครงการประกาศการอนุรักษ์พระบูชา พระเครื่อง และเหรียญคณาจารย์
2546 โครงการอบรมครูสอนประวัติศาสตร์
2547 โครงการ 35 ปี สาขาวิชาประวัติศาสตร์
2548 โครงการศึกษาและดูงาน ณ สหรัฐอเมริกา
2549 โครงการประชุมวิชาการประวัติศาสตร์ ครั้งที่ 1
2550 โครงการประชุมวิชาการประวัติศาสตร์ ครั้งที่ 2
2551 โครงการประชุมวิชาการประวัติศาสตร์ ครั้งที่ 3
2552 โครงการฉลองครบรอบ 40 ปี สาขาวิชาประวัติศาสตร์

 

การเฉลิมฉลอง 40 ปี ที่ได้จัดขึ้น ณ พ.ศ. 2552 นับเป็นความภาคภูมิใจร่วมกันของคณาจารย์ ศิษย์เก่า และศิษย์ปัจจุบัน เมื่อมาทบทวนดูแล้ว พบว่าตลอด 40 ปี ที่ผ่านมา เราทำงานกันมาอย่างหนักโดยตลอด และเราหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะได้เฉลิมฉลองทุกๆ 5 ปี คือ ปี 2557, 2562, 2567 ........ และตลอดไป

 

รายนามหัวหน้าสาขาวิชาประวัติศาสตร์อดีต-ปัจจุบัน

พ.ศ. 2516 - 2519        รศ. สมคิด ศรีสิงห์

พ.ศ. 2519 - 2524        อาจารย์ อารี กลั่นกลิ่นหอม

พ.ศ. 2528 - 2529        รศ. สมคิด ศรีสิงห์

พ.ศ. 2529 - 2540        อาจารย์ อารี กลั่นกลิ่นหอม

พ.ศ. 2540 - 2547        อาจารย์ อารี กลั่นกลิ่นหอม

พ.ศ. 2547 - 2548        รศ. สุรีย์ พงศ์จันทร์

พ.ศ. 2548 - 2552        รศ.ดร. จิราภรณ์ สถาปนะวรรธนะ

พ.ศ. 2553 - ปัจจุบัน     ผศ.ดร. วศิน ปัญญาวุธตระกูล

 

รายนามคณาจารย์สาขาวิชาประวัติศาสตร์ในอดีต

  1. นายอนุกูล จินตรักษ์
  2. รศ. นคร พันธุ์ณรงค์ (ย้ายไปโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย)
  3. อาจารย์ปาน พึ่งสุจริต (ย้ายไปมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร)
  4. รศ. พรเพ็ญ ฮั่นตระกูล (ย้ายไปมหาวิทยาลัยศิลปากร)
  5. รศ. สมใจ ไพโรจน์ธีระรัชต์ (ย้ายไปมหาวิทยาลัยรามคำแหง)
  6. อาจารย์ ขวัญเมือง จันทโรจน์ (ถึงแก่กรรม พ.ศ. 2541)
  7. รศ. สมคิด ศรีสิงห์ (เกษียณอายุราชการ พ.ศ. 2542)
  8. อาจารย์ อารี กลั่นกลิ่นหอม (เกษียณอายุราชการ พ.ศ. 2547)
  9. รศ. เฉลิม พงศ์อาจารย์ (เกษียณอายุราชการ พ.ศ. 2547) ถึงแก่กรรม พ.ศ. 2548
  10. รศ. สุรีย์ พงศ์จันทร์ (เกษียณอายุราชการ พ.ศ. 2549)
  11. ผศ.จรรยา เชิดพุทธ ลาออก
  12. อาจารย์ภักดีกุล รัตนา ลาออก
  13. อาจารย์ราม วัชรประดิษฐ์ ลาออก
  14. อาจารย์ไพรินทร์ กนกกิจเจริญพร ลาออก พ.ศ.2555
  15. รศ.ดร.จิราภรณ์ สถาปนะวรรธนะ (เกษียณอายุราชการ พ.ศ. 2557)

ที่มา : รศ.ดร. จิราภรณ์ สถาปนะวรรธนะ. บทความเหลียวหลังแลหน้า 40 ปี สาขาวิชาประวัติศาสตร์ ใน รายงานการประชุมวิชาการ สาขาวิชาประวัติศาสตร์ ครั้งที่ 4 เนื่องในโอกาสฉลองครบ 40 ปีแห่งการก่อตั้ง

แก้ไขปรับปรุงวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ.2558